POLSKI DOKUMENT NA MIĘDZYNARODOWYCH FESTIWALACH – PODSUMOWANIE 2025 ROKU
Rok 2025 okazał się dla polskiego kina dokumentalnego wyjątkowo bogaty w wydarzenia, premiery i międzynarodowe sukcesy. Był to czas wyraźnej obecności na światowych festiwalach oraz intensywnej pracy twórczej, która przyniosła filmy odważne formalnie i głęboko zakorzenione w aktualnych problemach społecznych. Najczęściej prezentowanym polskim pełnometrażowym dokumentem było „Dziecko z pyłu” Weroniki Mliczewskiej. Reżyserka została zarazem rekordzistką pod względem liczby zdobytych w ubiegłym roku nagród i wyróżnień – otrzymała ich 14. Wśród krótkich metraży festiwalowy prym wiódł natomiast „Bloodline” Wojciecha Węglarza
W okresie dynamicznych zmian w branży filmowej polskie dokumentalistki i dokumentaliści pokazali, że potrafią mówić własnym językiem i trafnie reagować na rzeczywistość. Ich produkcje nie tylko krążyły w globalnym obiegu festiwalowym, lecz stały się ważnym głosem w międzynarodowej rozmowie o współczesnym świecie. W obliczu rosnącej roli platform streamingowych i zmieniających się modeli dystrybucji twórcy udowodnili, że polski dokument pozostaje kinem żywym, wrażliwym i potrzebnym.
Dane mówią same za siebie: polskie dokumenty zanotowały w 2025 roku ponad 455 pokazów festiwalowych i zdobyły 132 nagrody oraz wyróżnienienia*. To wyraźny dowód trwałej pozycji polskiego dokumentu – zarówno pełno-, jak i krótkometrażowego – jako istotnego uczestnika światowej debaty filmowej, a zarazem powód do dumy z konsekwentnej, międzynarodowej pracy rodzimych twórców.
Na czele tego imponującego zestawienia znalazły się dwa tytuły, które dodatkowo prowadziły równolegle intensywne kampanie oscarowe: wspomniane „Dziecko z pyłu” Weroniki Mliczewskiej oraz „Pociągi” Macieja Drygasa. Film Mliczewskiej – poruszająca opowieść o traumie międzypokoleniowej, poszukiwaniu tożsamości i bolesnej drodze do uzdrowienia – zanotował aż 38 międzynarodowych pokazów, stając się najczęściej prezentowanym polskim dokumentem roku. Tuż za nim uplasowały się „Pociągi” – eseistyczny film zbudowany metodą found footage, tworzący zbiorowy portret XX-wiecznej Europy – z 29 pokazami na światowych festiwalach. Oba tytuły nie tylko intensywnie podróżowały po międzynarodowych wydarzeniach, lecz także zdobywały kolejne nagrody i wyróżnienia, o czym bardziej szczegółowo piszemy poniżej.
Wśród najczęściej prezentowanych filmów roku mocno wybrzmiał również temat doświadczenia uchodźczego, podejmowany na różne, lecz równie poruszające sposoby. „Drzewa milczą” Agnieszki Zwiefki (21 pokazów) oraz krótkometrażowy „Bloodline” (również 21 pokazów) Wojciecha Węglarza – opowiedziany z nieantropocentrycznej perspektywy żubra – proponowały dwa komplementarne spojrzenia na konsekwencje kryzysu migracyjnego. Silną międzynarodową obecność utrzymał także dokument „Nie jesteś sama” Karoliny Domagalskiej (20 pokazów), poświęcony pracy aktywistek Aborcyjnego Dream Teamu. Wśród najczęściej podróżujących filmów znalazł się również średniometrażowy dokument „Niewypowiedziane” w reżyserii Macieja Adamka – portret młodego akrobaty walczącego o marzenia – oraz „Lift Lady” Marcina Modzelewskiego, tragikomiczny obraz Gruzji o byłej snajperce pilnującej windy, a także „Siwy amator” Petra Aleksowskiego. Wszystkie te filmy zostały zaprezentowane po siedemnaście razy w międzynarodowym obiegu.
Polskie filmy dokumentalne były obecne niemal na wszystkich szerokościach geograficznych, trafiając do programów najważniejszych festiwali minionych dwunastu miesięcy, m.in. IDFA - International Documentary Film Festival Amsterdam, Visions du Réel, CPH:DOX, DOK Leipzig, DocsMX, DOC NYC oraz FIPADOC. W niniejszym podsumowaniu wracamy do premier, nagród i wyróżnień, które ukształtowały ten wyjątkowy rok – zapraszamy do dalszej lektury, bo rozmach sukcesów i różnorodność filmowych dróg w 2025 roku naprawdę robiły wrażenie.
PREMIERY
Rok 2025 przyniósł polskim dokumentom wyjątkowo silną obecność w najważniejszych światowych sekcjach premierowych, która bardzo szybko przełożyła się na intensywną obecność konkursową i znaczące nagrody. Już na początku sezonu odbyła się światowa premiera polsko-niemieckiego dokumentu „Listy z Wilczej” w reżyserii Arjuna Talwara, zaprezentowanego w sekcji Panorama Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Berlinie (Berlinale). Panorama – od lat postrzegana jako przestrzeń kina odważnego, formalnie poszukującego i społecznie zaangażowanego – okazała się dla filmu naturalnym punktem wyjścia do niemałej kariery festiwalowej.
Dokument, który uczynił swoją bohaterką warszawską ulicę Wilczą – ukazaną jako żywy organizm i zarazem kalejdoskop współczesnego społeczeństwa – prowadzony jest z perspektywy indyjskiego migranta próbującego zrozumieć kraj pełen sprzeczności i napięć. Przestrzeń miejska staje się tu narzędziem obserwacji i dialogu, a film – eseistyczną refleksją nad przynależnością i byciem „pomiędzy”.
Po berlińskiej premierze „Listy z Wilczej” rozpoczęły intensywną podróż po międzynarodowych festiwalach, zdobywając łącznie aż 11 nagród i wyróżnień (pełna lista poniżej). Ważnym przystankiem na tej drodze był udział filmu w sekcji Best of Fests Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych IDFA w Amsterdamie, która prezentuje najważniejsze i nagradzane tytuły z globalnego obiegu festiwalowego.
Równolegle amsterdamska selekcja mocno wybrzmiała także w obszarze premier dla innych filmów: w prestiżowej sekcji konkursowej Envision światową premierę miały „Wyznania pieprzyka” Mo Tan – polsko-chińska produkcja balansująca między tragikomedią a autoironicznym melodramatem. Reżyserka, po siedmiu latach spędzonych w Polsce, powróciła do rodzinnych Chin, gdzie zderzyła się z dawnymi schematami rodzinnymi, tradycyjnymi wierzeniami i presją oczekiwań. Realistyczna obserwacja splatała się tu z elementami animacji poklatkowej, a tytułowy pieprzyk – symboliczny znak nieszczęścia – stawał się punktem wyjścia do refleksji nad tożsamością i przynależnością. Na tym samym festiwalu do sekcji Luminous zakwalifikowana została „Pasja według Agnieszki” Wojciecha Staronia, która miała tam swoją międzynarodową premierę. Film stanowi portret legendarnej montażystki Agnieszki Bojanowskiej – jednej z kluczowych postaci polskiego dokumentu, współtwórczyni ponad 350 filmów, związanej artystycznie m.in. z Bogdanem Dziworskim.
W obszarze nowych form narracyjnych naturalnym przedłużeniem tej międzynarodowej obecności okazała się obecność projektu VR „The Choice” Joanny Popińskiej na festiwalu South by Southwest w Austin. Spektakularny sukces pierwszej części skłonił reżyserkę do realizacji drugiego i trzeciego rozdziału, zaprezentowanych podczas jednego z najważniejszych wydarzeń amerykańskiego rynku kina niezależnego, znanego z płynnego łączenia filmu, muzyki i projektów intermedialnych. Projekt Popińskiej potwierdził, że polski dokument coraz śmielej funkcjonuje także w obszarze narracji immersyjnych i nowych technologii.
Równolegle do eksperymentów formalnych, polskie filmy silnie zaznaczyły swoją obecność w klasycznych sekcjach premierowych największych festiwali dokumentalnych. Do najważniejszych wydarzeń należały prezentacje podczas CPH:DOX w Kopenhadze – jednego z najbardziej wpływowych festiwali poświęconych kinu dokumentalnemu na świecie. To właśnie tutaj w konkursie głównym DOX:AWARD po raz pierwszy pokazano film „Mój drogi Theo” Alisy Kovalenko, natomiast do konkursu NORDIC:DOX AWARD zaproszono islandzko-polski dokument „Grunt pod naszymi stopami” w reżyserii Yrsy Roci Fannberg, do którego autorem zdjęć jest Wojciech Staroń.
Wyjątkowo mocno polska obecność wybrzmiała również na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych w Salonikach. Światowe premiery miały tam „My Sunnyside” Matyldy Kawki oraz „Dziecko z pyłu” Weroniki Mliczewskiej, zaproszone do sekcji konkursowych, przy czym film Mliczewskiej znalazł się w międzynarodowym konkursie festiwalu. „Dziecko z pyłu” powróciło z Grecji ze wspominanym Wyróżnieniem Specjalnym, zapowiadając późniejszą, niezwykle intensywną drogę festiwalową, natomiast „Lift Lady” Marcina Modzelewskiego zdobyła Nagrodę Publiczności, potwierdzając znakomity odbiór filmu wśród widzów.
„My Sunny Side” Matyldy Kawki prezentowane było także jako premiera w konkursie dla debiutujących twórców. Film opowiada historię Allie i Jo – pary transpłciowych bohaterów, których relacja rodzi się w momencie, gdy oboje tracą wiarę w możliwość znalezienia miłości. Jo, transpłciowy mężczyzna, jest rozpoznawalną postacią nowojorskiego świata start-upów, mentorem i aktywistą, natomiast Allie – transpłciowa kobieta – pracuje jako wykładowczyni biologii. Ich wspólna historia staje się opowieścią o intymności, nadziei i sile relacji budowanej wbrew społecznym schematom.
Program salonickiego festiwalu uzupełniły także takie dokumenty jak: „Być jak Mikołaj” w reżyserii Aurelii Frydrych-Zdanowskiej, „Bloodline” Wojciecha Węglarza, „Nie jesteś sama” Karoliny Domagalskiej, „Niewyraźny klekot ptaków” Franciszka Berbeki, „Pociągi” Macieja Drygasa oraz „Za moich czasów” Igi Lis. Kilka miesięcy później ta młoda reżyserka zadebiutowała pełnometrażowym filmem „Bałtyk”, który miał swoją światową premierę jako film otwarcia Krakowskiego Festiwalu Filmowego. Lis portretuje Miecię – charyzmatyczną właścicielkę legendarnej wędzarni ryb w Łebie, lokalnie nazywaną „Królową Łeby”. Kamera towarzyszy bohaterce w momencie życiowego przełomu, gdy problemy zdrowotne zmuszają ją do konfrontacji z przyszłością i tożsamością budowaną przez dekady wokół pracy. Na tle wakacyjnego pejzażu powstaje intymna opowieść o ambicji, poświęceniu, społecznej pozycji i konieczności redefinicji siebie w obliczu przemijania.
Drogi festiwalowe „My Sunnyside” i „Lift Lady” skrzyżowały się nie tylko w Grecji, lecz także w Stanach Zjednoczonych, gdzie odbyły się ich amerykańskie premiery. Oba filmy znalazły się w programie DOC NYC – jednego z największych festiwali filmów dokumentalnych w USA. „My Sunnyside” zaprezentowano w sekcji Metropolis Competition, poświęconej opowieściom o życiu w Nowym Jorku, natomiast „Lift Lady” pokazano w sekcji Shorts: Look Up. Prestiż DOC NYC ma szczególne znaczenie, ponieważ filmy nagradzane na tym festiwalu uzyskują możliwość kwalifikacji do Oscarów w kategorii krótkometrażowego filmu dokumentalnego.
Rok 2025 był także wyjątkowo silnie zaznaczony obecnością polskich produkcji na festiwalu Visions du Réel w szwajcarskim Nyonie, gdzie do programu zakwalifikowano aż cztery filmy – trzy światowe premiery w międzynarodowych konkursach oraz pokaz w sekcji Highlights. W konkursie Burning Lights swoją światową premierę miał „Wielki szef” Tomasza Wolskiego, portret Leopolda Treppera – legendarnego szpiega i twórcy „Czerwonej Orkiestry”, który w latach 60. i 70., poddany stałej inwigilacji, pozbawiony pracy i paszportu, walczył o prawo do opuszczenia Polski, stając się bohaterem międzynarodowej kampanii na rzecz uwolnienia, naznaczonej oszczerstwami i oskarżeniami o zdradę. W konkursie średnio- i krótkometrażowym zaprezentowano „Miasto, które wyjechało” Grzegorza Piekarskiego i Natalii Pietsch – dokument o mieszkańcach kurdyjskiego Hasankeyfu, których codzienność została brutalnie przerwana decyzją o budowie zapory, nagrodzony Specjalną Nagrodą Jury Młodzieżowego – oraz „Kumotry” Emilii Śniegoskiej, kameralną opowieść o dwóch zaprzyjaźnionych kobietach mierzących się z samotnością, starzeniem się i koniecznością podjęcia decyzji, która miała zmienić ich życie. Program dopełnił pokaz „Gościa” Zviki Gregory’ego Portnoya i Zuzanny Solakiewicz w wspomnianej sekcji Highlights. Ta różnorodna reprezentacja potwierdziła znaczenie Visions du Réel jako jednej z kluczowych platform międzynarodowej recepcji polskiego dokumentu.
Polskie premiery silnie wybrzmiały także poza Europą. W Kanadzie światową premierę miał dokument „Król Maciuś Pierwszy” Jaśminy Wójcik, zaprezentowany w międzynarodowym konkursie Spectrum na festiwalu Hot Docs – największym wydarzeniu dokumentalnym Ameryki Północnej. Kreacyjny film Wójcik zapraszał widzów do świata dziecięcej perspektywy, niepodporządkowanej jeszcze hierarchiom dorosłych, stawiając pytania o moment przejścia między dzieciństwem a dorosłością na tle współczesnych kryzysów: wojny, pandemii i katastrofy klimatycznej.
Do programu First Feature Competition na Sheffield Doc/Fest zakwalifikowano z kolei dokument „Grudzień” Grzegorza Paprzyckiego, opowiadający o kryzysie humanitarnym na pograniczu polsko-białoruskim poprzez kontrast między świąteczną atmosferą a dramatem rozgrywającym się w mroźnej scenerii lasów. Temat wojny powrócił również w filmie „Wojna o sztukę” Andrzeja Miękusa, dokumentującym akcje ratowania i ochrony dzieł sztuki w Ukrainie, którego premiery we Lwowie i Kijowie miały szczególnie emocjonalny charakter.
„Pasażer Andrzej Munk” Michała Bielawskiego – portret wybitnego reżysera tworzącego w nurcie polskiej szkoły filmowej – zaprezentowany został po raz pierwszy międzynarodowej publiczności w sekcji Panorama na festiwalu w Mar del Plata w Argentynie. Z kolei krótkometrażowe „Światło nieśmiertelności” Mikołaja Janika miało swój pierwszy międzynarodowy pokaz na Vancouver International Film Festival. Na arenie światowej zadebiutowała także „Kompleta” Magdaleny Hueckel i Tomasza Śliwińskiego, zaprezentowana na Aesthetica Film Festival w Yorku – poruszająca, eksperymentalna opowieść o procesie zdrowienia i sile relacji, łącząca dokument, wideodziennik, sztukę wizualną i muzykę.
Wszystkie te premiery układają się w spójny obraz roku wyjątkowo intensywnego i różnorodnego. Rok 2025 potwierdził nie tylko artystyczną dojrzałość polskiego kina dokumentalnego, lecz także jego zdolność do konsekwentnego funkcjonowania w międzynarodowym obiegu, gdzie światowe premiery, nagrody i kolejne zaproszenia festiwalowe wzajemnie się wzmacniały, budując długofalową, globalną obecność.
NAGRODY
Sezon 2025 przyniósł polskiemu kinu dokumentalnemu serię spektakularnych sukcesów festiwalowych, potwierdzając jego silną pozycję w międzynarodowym obiegu. Na szczególne wyróżnienie po raz kolejny zasługuje „Dziecko z pyłu” w reżyserii Weroniki Mliczewskiej – film, który okazał się nie tylko najczęściej prezentowanym, lecz także najczęściej nagradzanym polskim dokumentem roku, zdobył łącznie 14 nagród.
Od momentu światowej premiery na Thessaloniki International Documentary Festival, gdzie otrzymał Wyróżnienie Specjalne, dokument właściwie nieprzerwanie obecny był w programach najważniejszych wydarzeń filmowych. Opowiada on historię pięćdziesięciopięcioletniego Sanga – niechcianego i przez lata dyskryminowanego dziecka wojny w Wietnamie – którego życie ulega radykalnej zmianie, gdy po dekadach odnajduje amerykańskiego ojca i podejmuje próbę doprowadzenia do ich spotkania.
Ważnym momentem tych światowych wojaży filmu była 65. edycja Krakowskiego Festiwalu Filmowego, podczas którego jury przyznało ex aequo dwa Złote Lajkoniki w konkursie pełnometrażowych dokumentów – Wojciechowi Staroniowi za „Pasję według Agnieszki” oraz właśnie Weronice Mliczewskiej za „Dziecko z pyłu”. Równocześnie film Mliczewskiej zdobył Złotego Roga – główną nagrodę Konkursu Dokumentalnego – co otworzyło mu uproszczoną ścieżkę w staraniach o nominację do Oscara. Na tym jednak festiwalowy triumf się nie zakończył. „Dziecko z pyłu” otrzymało m.in. Nagrodę Publiczności na 61. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Chicago, główną nagrodę dla Najlepszego Filmu Dokumentalnego na festiwalu Visioni dal Mondo w Mediolanie oraz kolejną Nagrodę Publiczności na Chania Film Festival w Grecji.
Silną pozycję na międzynarodowej mapie festiwalowej umocniły „Drzewa milczą” Agnieszki Zwiefki. Dokument zdobył nagrodę Maysles Brothers dla Najlepszego Filmu na Docs Ireland w Belfaście, następnie Nagrodę Specjalną Jury na Aswan International Women Film Festival w Egipcie, Wyróżnienie Specjalne na Amsterdam Kurdish Film Festival oraz nagrodę dla najlepszego dokumentu na Festival International du Cinéma Mémoire Commune w marokańskim Nadorze. Ten imponujący festiwalowy szlak zwieńczyło zwycięstwo w konkursie Breakout na Slamdance Film Festival w Los Angeles, które potwierdziło silną pozycję filmu. „Drzewa milczą” to częściowo animowana opowieść o szesnastoletniej Runie, która po tragicznej śmierci matki na polsko-białoruskiej granicy musi przejąć odpowiedzialność za czwórkę młodszych braci i pogrążonego w depresji ojca. Pobyt w obozie dla uchodźców, niepewność jutra i groźba deportacji splatały się tu z intymnym portretem przedwczesnego dorastania w cieniu globalnego kryzysu humanitarnego.
Ze Slamdance wiążą się także tegoroczne nadzieje polskiego dokumentu. Na odbywającej się w 2026 roku edycji festiwalu swoją amerykańską premierę będzie miał „Silver” Natalii Koniarz. Film prowadzi publiczność w głąb Cerro Rico – najstarszej kopalni srebra w Boliwii – splatając perspektywy chłopca, doświadczonego górnika i kobiety z refleksją nad kolonialnym dziedzictwem oraz trwającymi do dziś mechanizmami wyzysku. Na Krakowskim Festiwalu Filmowym „Silver” zdobył Srebrnego Roga, Nagrodę FIPRESCI, Nagrodę im. Macieja Szumowskiego, nagrodę za najlepsze zdjęcia, nagrodę dla Najlepszego Producenta oraz Nagrodę Publiczności, a także rekomendację do Europejskich Nagród Filmowych. Pasmo sukcesów potwierdził udział w Ji.hlava International Documentary Film Festival w Czechach, gdzie w konkursie Opus Bonum film otrzymał aż trzy nagordy: nagrodę dla najlepszego filmu dokumentalnego, nagrodę dla najlepszego dokumentu regionu wyszehradzkiego oraz ponownie nagrodę za najlepsze zdjęcia, których autorem jest Stanisław Cuske.
Jednym z najczęściej prezentowanych i najbardziej uhonorowanych tytułów okazał się również „Siwy amator” w reżyserii Petra Aleksowskiego, który zdobył jedenaście nagród na festiwalach – zarówno europejskich, jak i pozaeuropejskich. Film opowiada historię fotografa, który po kolejnym rozwodzie porzuca życie w Szwajcarii i wraca do ojczyzny, by samotnie przemierzać Polskę kamperem i stworzyć osobisty album o kraju. Przyjaźń z Krzysztofem Kieślowskim umożliwiła mu realizację dzieła życia – fotograficznego projektu dokumentującego oscarowych operatorów filmowych. Mimo światowego sukcesu bohater odczuwa egzystencjalny niedosyt i – mając osiemdziesiąt lat – wciąż poszukuje własnej tożsamości. Film staje się głębokim portretem outsidera i artysty, w którym przenikają się światy kina i fotografii.
Jeśli „Siwy amator” opowiada o późnym etapie życia i potrzebie domknięcia własnej historii, tak „Czyste niebo” Marcina Kundery przenosi uwagę ku dzieciństwu – dzieciństwu, które zostaje naznaczone doświadczeniem wojny. Wowa i Roma spędzają ostatnie dni wakacji w rodzinnym mieście, podczas gdy wybuchy i syreny alarmowe stopniowo przenikają ich codzienność. Mimo narastającego zagrożenia dzieciństwo trwa… Film Kundery został uhonorowany m.in. Specjalnym Wyróżnieniem na FIDBA International Documentary Film Festival w Buenos Aires oraz Nagrodą dla najlepszego filmu krótkometrażowego na Rhodope International Film Festival w Bułgarii.
Wśród festiwalowych zwycięzców znalazł się także Wojciech Węglarz. Jego krótkometrażowy dokument „Bloodline” zdobył Złotego Lajkonika na 65. Krakowskim Festiwalu Filmowym, potwierdzając pozycję filmu jako jednego z najmocniejszych głosów roku. Ta imponująca wizualnie, zrealizowana z dyscypliną i skupieniem metafora samotności oraz odrzucenia została ponadto uznana najlepszym filmem krótkometrażowym na 28. CinemAmbiente w Turynie, zdobyła studencką nagrodę na festiwalu w Turcji oraz otrzymała Specjalne Wyróżnienie na In the Palace International Short Film Festival w Bułgarii.
Na tym samym bułgarskim festiwalu nagrodzono również dokument „Koka” Aliaksandara Tsymbaliuka, który otrzymał nagrodę dla Najlepszego Średniometrażowego Dokumentu. Bohaterami filmu są ojciec i syn utrzymujący się z połowów ryb, żyjący w surowych, niemal ascetycznych warunkach, gdzie rytm codzienności wyznaczają kolejne wyprawy na wodę. Tytułowy Koka od najmłodszych lat uczy się pod okiem ojca sztuki przetrwania, choć poza obowiązkami wciąż może wracać do świata dziecięcej beztroski. To czule sfilmowana, intymna opowieść o relacji, w której troska i miłość splatają się z rygorem oraz dyscypliną.
Z kolei na belgijskim Millennium Festival nagrodę główną zdobyła Edyta Wróblewska za film „Gdy powieje Harmattan”. Bohaterką dokumentu jest Barbara – dwudziestopięcioletnia mieszkanka Akry, która jako ośmioletnie dziecko została sprzedana do niewolniczej pracy. Przez lata funkcjonowała w świecie przemocy i strachu, przetrwała dzięki pomocy najstarszego brata i zaprzyjaźnionego księdza Piotra, a mimo traumy wspierała finansowo całą rodzinę. Gdy oczekiwania bliskich zaczynają narastać, Barbara wraz z bratem decyduje się na powrót do domu – podróż staje się okazją do zadania rodzicom pytań, które nosiła w sobie przez całe życie.
Nagrodę Human Rights Dox na DokuFest w Kosowie otrzymał dokument „Mój drogi Theo” w reżyserii Alisy Kovalenko. Film został wyróżniony na największym międzynarodowym festiwalu dokumentalnym i krótkometrażowym w kraju, odbywającym się corocznie w historycznym Prizrenie. To osobista opowieść reżyserki, która – jako żołnierka ukraińskiej armii – dokumentuje doświadczenie wojny poprzez intymne pamiętniki wideo i poetyckie listy wysyłane z frontu do pięcioletniego syna. Film łączy perspektywę matki i uczestniczki konfliktu z refleksją nad ceną decyzji o służbie w obronie ojczyzny, stając się zapisem miłości, rozdarcia i wojennej codzienności.
Wyróżnienie Specjalne w konkursie głównym Global DOC na DocsMX w Mexico City zdobył film „Wszystko ma żyć” w reżyserii Tetiany Dorodnitsyny i Andriia Lytvynenki. Bohaterką dokumentu jest Anna Kurkurina – trzykrotna mistrzyni świata w trójboju siłowym, aktywistka na rzecz praw zwierząt i wyoutowana działaczka społeczna. Po czterdziestce rozpoczęła karierę sportową, stając się ikoną siły i determinacji, a od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę wykorzystuje swoją rozpoznawalność, by pomagać rannym i porzuconym zwierzętom.
Nagrodę dla Najlepszego Filmu Dokumentalnego na Montreal Women Film Festival zdobył „Danger Zone” w reżyserii Vity Marii Drygas. Film podejmuje temat turystyki wojennej – moralnie dwuznacznego zjawiska, w którym poszukujący ekstremalnych doznań podróżni odwiedzają strefy konfliktu, czyniąc z wojny luksusowy towar. Dokument stawia pytania o granice empatii, odpowiedzialności i uprzywilejowania wynikającego z miejsca urodzenia.
„Pociągi” Macieja Drygasa budują bezsłowną, eseistyczną opowieść o XX-wiecznej Europie. Film stworzył zbiorowy portret ludzi uwikłanych w powtarzający się cykl nadziei i katastrof, a motyw splątanych torów i zwrotnic stał się metaforą historii jako nieustannego wyboru drogi. Dokument otrzymał m.in. nagrodę główną na włoskim UnArchiveFest w Rzymie. Z materiałów archiwalnych powstał także film „Rok z życia kraju” w reżyserii Tomasza Wolskiego, który został wyróżniony prestiżową nagrodą FIPRESCI na festiwalu goEast (Festival of Central and Eastern European Film). Reżyser wraca do czasu stanu wojennego po 13 grudnia 1981 roku, ukazując nie tylko aparat represji wobec “Solidarności”, lecz także zwyczajną codzienność tamtego okresu.
Ważnym momentem krajowego sezonu była gala Polskich Nagród Filmowych „Orły”, organizowana przez Polską Akademię Filmową. Orzeł w kategorii filmu dokumentalnego trafił do Elizy Kubarskiej za „Wandę Rutkiewicz. Ostatnią wyprawę” – portret pierwszej kobiety zdobywającej najwyższe szczyty świata. Reżyserka, sama będąca alpinistką, podążała śladami tytułowej bohaterki w Himalajach, próbując – trzydzieści lat po jej zaginięciu – rozwikłać tajemnicę losów legendarnej himalaistki. Sukces filmu nie ograniczył się jednak do Orłów. Produkcja była szeroko nagradzana również za granicą: zarówno w Europie (m.in. w Hiszpanii, Ukrainie, Włoszech, Francji i Słowenii), jak i poza nią – w Ameryce Północnej (Wyróżnienie Specjalne Jury na Vancouver International Mountain Film Festival) oraz w Azji (Nagroda Specjalna Jury na Ulsan Ulju Mountain Film Festival w Korei Południowej).
NOMINACJE
Rok 2025 przyniósł polskiemu dokumentowi także istotne wyróżnienia nominacyjne na arenie międzynarodowej, które dopełniły obraz sezonu zdominowanego przez premiery, nagrody i intensywną obecność festiwalową. Istotnym punktem tej części roku były wspomniane kampanie oscarowe. O ile powyżej szerzej pisaliśmy o sukcesach “Dziecka z pyłu”, tak teraz przyjrzyjmy się „Pociągom” Macieja J. Drygasa. Poza wymienionymi osiągnięciami, film został dostrzeżony także przez prestiżowe gremium FOCAL International, które przyznaje coroczne nagrody twórcom i instytucjom specjalizującym się w twórczym wykorzystaniu archiwaliów w produkcjach filmowych i telewizyjnych.
„Pociągi” otrzymały również dwie nominacje do Critics Choice Documentary Awards. Amerykańsko-kanadyjskie koło krytyków filmowych wyróżniło film w kategorii Najlepszy film dokumentalny z użyciem archiwaliów, a Pawła Szymańskiego nominowało za Najlepszą ścieżkę dźwiękową. Był to pierwszy polski dokument w historii, który znalazł się w gronie nominowanych do tej nagrody, co jedynie podkreśla rosnącą widoczność polskiego kina dokumentalnego w najważniejszych międzynarodowych kontekstach branżowych.
Nominacjom towarzyszyła kinowa dystrybucja „Pociągów” w Stanach Zjednoczonych, prowadzona w ramach kampanii promocyjnej ukierunkowanej na uzyskanie nominacji do Oscara w kategorii Najlepszy pełnometrażowy film dokumentalny. Film – nagrodzony Grand Prix oraz nagrodą za montaż na IDFA w Amsterdamie w 2024 roku – został wówczas formalnie zgłoszony do oscarowej rywalizacji.
Istotne uznanie zdobył także dokument „Miasto, które wyjechało”, produkowany przez LARMO, który otrzymał nominację do IDA Documentary Awards 2025 w kategorii Najlepsze zdjęcia. Natalia Pietsch i Grzegorz Piekarski byli jedynymi polskimi twórcami uwzględnionymi w tym roku w gronie nominowanych. IDA Documentary Awards, przyznawane przez International Documentary Association w Los Angeles, od ponad czterech dekad należą do najważniejszych wyróżnień światowej kinematografii dokumentalnej, honorując kluczowe osiągnięcia artystyczne i wyznaczając branżowe standardy jakości – również w dziedzinie operatorskiej.
Ekscytującym zwieńczeniem sezonu były informacje napływające pod koniec roku: ogłoszenie udziału filmu Michała Marczaka „Bez końca” w Sundance Film Festival – jednym z najbardziej prestiżowych wydarzeń światowego kina niezależnego – oraz zapowiedź obecności aż sześciu polskich dokumentów na FIPADOC. Te wieści nie tylko domknęły wyjątkowo intensywny rok, lecz także wyraźnie zarysowały perspektywę kolejnego, zapowiadając nowy sezon jako równie bogaty, międzynarodowo widoczny i artystycznie ambitny.
Ten gęsty od wydarzeń czas nie tylko umocnił pozycję polskich dokumentalistów na świecie, lecz także wyznaczył ambitne punkty odniesienia na kolejne lata. Skala premier, liczba nagród, obecność w najważniejszych konkursach i nominacjach branżowych tworzą obraz środowiska twórczego w doskonałej kondycji – świadomego swojego języka, odważnego tematycznie i coraz silniej zakorzenionego w globalnym obiegu.
To powód do realnej dumy i jednocześnie zaproszenie dalszego śledzenia kolejnych rozdziałów tej intensywnej, międzynarodowej drogi polskiego kina dokumentalnego.
*dane zgromadzone przez Polish Docs na podstawie informacji otrzymywanych od producentów, filmowców i festiwali.
LISTA NAGRÓD DLA POLSKICH FILMÓW DOKUMENTALNYCH NA MIĘDZYNARODOWYCH FESTIWALACH W 2025 ROKU
BIEGNIJ MONIA, BIEGNIJ, reż. Karolina Biesiacka
Festival 7ème Lune – International Festival of Young Filmmakers (Nagroda Publiczności)
BLOODLINE, reż. Wojciech Węglarz
Krakowski Festiwal Filmowy (Złoty Lajkonik dla najlepszego filmu krótkometrażowego)
Festival CinemAmbiente (Nagroda SMAT dla najlepszego filmu krótkometrażowego)
In the Palace International Short Film Festival (Specjalne Wyróżnienie)
Bozcaada International Festival of Ecological Documentary (Naci Guçhan Student's Award)
CZYSTE NIEBO, reż. Marcin Kundera
23rd Ischia Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
Rhodope International Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu krótkometrażowego)
Beyond Borders Documentary Film Festival (Nagroda Golden Phoenix)
FIDBA International Documentary Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
28tf Olympia International Film Festival for Children and Young People (Nagroda za najlepszy krótkometrażowy film dokumentalny - Children’s Juries, Nagroda dla najlepszego europejskiego filmu dokumentalnego dla dzieci ECFA DOC AWARD)
DANCING KING, reż. Igor Kuna
Prix Europa Student Award- Rising Star (Nagroda główna w kategorii: Video)
DANGER ZONE, reż. Vita Maria Drygas
Doc.Sydney Documentary Film Festival (Nagroda dla najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego)
Montreal Women Film Fest (Nagroda dla najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego)
DRZEWA MILCZĄ, reż. Agnieszka Zwiefka
Slamdance Film Festival (Nagroda główna Jury w sekcji Breakouts)
9th Aswan International Women Film Festival (Nagroda Specjalna)
4th Amsterdam Koerdish Film Festival (Specjalne Wyrożnienie)
Docs Ireland International Documentary Film Festival (Nagroda Maysles Brothers)
14th Festival International du Cinéma Mémoire Commune (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
DZIECKO Z PYŁU, reż. Weronika Mliczewska
Thessaloniki International Documentary Festival (Wyróżnienie Specjalne od Jury Konkursu Międzynarodowego)
Visioni dal Mondo (Nagroda dla najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego)
Chania Film Festival (Nagroda Publiczności)
Krakowski Festiwal Filmowy (Złoty Lajkonik, Złoty Róg, Najlepszy montaż)
The 61st Chicago International Film Festival (Nagroda Publiczności)
International Festival Signs of the Night, Portugalia (Wyróżnienie)
International Festival Signs of the Night, Niemcy (Nagroda Signs, Nagroda w Konkursie Dokumentalnym)
NYLA International Film Festival (Wyróżnienie specjalne)
San Francisco International New Concept Film Festival (Nagroda dla najlepszego pełnometrażowego filmu międzynarodowego)
Watch Docs (Nagroda główna w Konkursie filmów polskich, Nagroda Publiczności)
GDY POWIEJE HARMATTAN, reż. Edyta Wróblewska
Millenium International Documentary Film Festival (Nagroda Gold Millenium)
KIEDY UMILKNIE WIATR, reż. Mateusz Gołębiewski
International Sport Film Festival (Nagroda dla najlepszego sportowego filmu dokumentalnego)
KOKA, reż. Aliaksandr Tsymbaliuk
44th Jean Rouch International Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
In the Palace International Short Film Festival (Nagroda dla najlepszego średniometrażowego filmu dokumentalnego)
Rhodope International Film Festival (Nagroda dla najlepszego średniometrażowego filmu dokumentalnego)
17th edition of the International Film Festival "Pêcheurs du monde" (Nagroda od Młodzieżowego Jury, Nagroda dla najlepszego filmu)
KUMOTRY, reż. Emilia Śniegoska
DokuBaku International Documentary Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
LAS, reż. Lidia Duda
BIDF – Budapest International Documentary Festival (Nagroda główna dla najlepszego filmu dokumentalnego)
LIFT LADY, reż. Marcin Modzelewski
27th Thessaloniki International Documentary Festival 2025 (Nagroda Publiczności)
Millennium Docs Against Gravity (Wyróżnienie Specjalne)
“Autumn in Voronet" International Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
The Pigeon International Film Festival (Nagroda za najlepszą reżyserię filmu dokumentalnego)
Chania Film Festival (Grand Prix dla najlepszego krótkometrażowego filmu dokumentalnego, Nagroda Publiczności)
LISTY Z WILCZEJ, reż. Arjun Talwar
Millenium Docs Against Gravity (Nagroda Stowarzyszenia Kin Studyjnych)
Neisse Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego oraz Nagroda Publiczności)
Filmkunstfest Schwerin (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego oraz Nagroda za najlepsze zdjęcia)
Transilvania International Film Festival (Specjalne Wyróżnienie)
Fünf Seen Filmfestival (Nagroda dla filmu dokumentalnego)
FilmPolska Festival in Berlin (Nagroda dla najlepszego filmu)
Beyond Borders Documentary Festival (Silver Wreath of Megisti)
Inconvenient Films Festival (Specjalne Wyróżnienie)
Human Rights Film Festival Lugano (Nagroda Jury)
MIASTO, KTÓRE WYJECHAŁO, reż. Natalia Pietsch, Grzegorz Piekarski
Visions du Reél (Nagroda Jury Młodzieżowego dla najlepszego średniometrażowego dokumentu)
Festival CinemAmbiente (Nagroda Asja)
International Documentary Festival of Ierapetra (Nagroda Publiczności)
Film Ambiente - International Environmental Film Festival (Nagroda za najlepsze zdjęcia)
25th Architecture Film Festival Rotterdam (AFFR) (Nagorda King Kong)
Bozcaada International Festival of Ecological Documentary (Honorowe Wyróżnienie Specjalne)
CineEco – International Environmental Film Festival of Serra da Estrela (Nagroda dla najlepszego filmu w Konkursie Międzynarodowym)
MOJA OZERNA, reż. Karina Będkowska
MujerDOC - VIII International Film Festival on Gender in Soria (Grand Prix)
MÓJ DROGI THEO, reż. Alisa Kovalenko
DokuFest, the International Documentary and Short Film Festival (Human Rights Dox)
MÓJ KONIK, reż. Michał Cysewski
Stavanger Indie Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
NIE JESTEŚ SAMA, reż. Karolina Domagalska
Millennium Docs Against Gravity (Wyróżnienie Amnesty International)
NIEWYPOWIEDZIANE, reż. Maciej Adamek
Festival Internacional de Cine Independiente (Nagroda za najlepszy dźwięk)
Portoviejo Film Festival (Nagroda za najlepszy film dokumentalny)
9th Maracay International Film & Video Festival (Nagroda za najlepszy film dokumentalny)
Rhodope International Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
Trujillo International Film Festival (Nagroda za najlepszy film dokumentalny)
International Film Festival “Privi Kadr” / “First Frame” (Nagroda za najlepszy film w kategorii Focus)
International Film Festival with Alternative Media (FICMA) (Nagroda dla najlepszego średniometrażowego filmu dokumentalnego)
Concepcion Independent Film Awards (Nagroda dla najlepszego dokumentu)
14th Balkan Nordic Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
OKIENKO, reż. Daniel Stopa
International Ethnographic Film Festival OKO (Wyróżnienie Specjalne)
KO:SH Film Fest (Wyróżnienie Specjalne)
PASAŻER ANDRZEJ MUNK, reż. Michał Bielawski
Millennium Docs Against Gravity (Wyróżnienie Stowarzyszenia Kin Studyjnych)
PASJA WEDŁUG AGNIESZKI, reż. Wojciech Staroń
Krakowski Festiwal Filmowy (Złoty Lajkonik w Konkursie Polskim)
POCIĄGI, reż. Maciej Drygas
ArtDocFest/Riga (Grand Prix w sekcji Baltic Focus)
UnArchiveFest (Nagroda za najlepsze wykorzystanie materiałów archiwalnych)
Neisse Film Festival (Nagroda Specjalna Jury)
Apricot Tree International Documentary Film Festival (Nagroda Specjalna Filmadaran NGO)
POLSKA KONTRA HISTORIA, reż. Joanna Grudzińska
29th Ji.hlava International Documentary Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
ROK Z ŻYCIA KRAJU, reż. Tomasz Wolski
25. Festival of Central and Eastern European Film goEast (Nagroda FIPRESCI)
SILVER, reż. Natalia Koniarz
Krakowski Festiwal Filmowy (Srebrny Róg, Nagroda FIPRESCI, Nagroda Macieja Szumowskiego, Nagroda za najlepsze zdjęcia, Nagroda za najlepszego producenta, Nagroda Publiczności)
Ji.hlava International Documentary Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego w Konkursie Opus Bonum, Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego w rejonie Grupy Wyszehradzkiej, Nagroda za najlepsze zdjęcia)
Watch Docs (Nagroda Stowarzyszenia Kin Studyjnych)
SIWY AMATOR, reż. Petro Aleksowski
Eastern Europe Film Festival (Wyróżnienie Honorowe, Nagroda za najlepsze zdjęcia)
Leeds International Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
1st Monthly FIlm Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
Independent Film Festival Poombukar (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
Kodaikanal International Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego, Nagroda za najlepsze zdjęcia)
Silver Screen International Film Festival (SSIFF) (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
Athvikvaruni International Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
Peshawar International Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
DMOFF Direct Monthly Online Film Festival (Nagroda Publiczności)
SŁOŃCE JEST TAK NISKO, reż. Marta Ojrzyńska
Beast International Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
ŚWIATŁO NIEŚMIERTELNOŚCI, reż. Mikołaj Janik
Black Cat Film Festival (Nagroda za najlepszy scenariusz krótkometrażowego filmu dokumentalnego)
ŚWIEŻAK, reż. Michał Edelman, Tomasz Pawlik
Viewpoint Documentary Film Festival (Nagroda dla najlepszego dokumentalnego filmu krótkometrażowego)
TO TYLKO/AŻ CIAŁO… ALBO KRÓTKI FILM O WOLNOŚCI, reż. Maciej Hytroś
Ghent Viewpoint Documentary Film Festival (Nagroda za najlepszy dokument hybrydowy)
TRZY OPOWIADANIA O BASI, reż. Mateusz Pietrak
Opavský páv - International Student Film Festival in Opava (Nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
Seoul International Senior Film Festival (SISFF) (Nagroda najlepszego krótkometrażowego filmu dokumentalnego)
TWARZE AGATY, reż. Małgorzata Kozera-Topińska
New Jersey Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
TY RZEKO, reż. Izabela Zubrycka
34. International Festival of Ethnological Film Belgrad (Wyróżnienie Specjalne)
10. Winter Apricots Prilep International Movies Festival (Nagroda za najlepszy dźwięk)
18. Beldocs International Documentary Film Festival (Wyróżnienie Specjalne)
International Student Documentary Film Festival "Bistre Reke" (Nagroda za najlepsze zdjęcia dla Merlijn Willemsen)
WANDA RUTKIEWICZ. OSTATNIA WYPRAWA, reż. Eliza Kubarska
BBVA Torelló Mountain Film Festival (Grand Prize)
Banff Centre Mountain Film Festival (Najlepszy film pełnometrażowy)
Ulsan Ulju Mountain Film Festival (Nagroda Specjalna Jury)
Cervino CineMountain (PREMIO C.A.I. – Nagroda za najlepszy film górski)
Chamonix Film Festival (Nagroda za najlepszy storytelling)
Les RDV de l'Aventure (Against the Current Prize)
Festival gorniškega filma (Best Mountaineering Film)
Vancouver International Mountain Film Festival (VIMFF) (Wyróżnienie Specjalne Jury)
W ZAWIESZENIU, reż. Alina Maksimenko
BIDF - Budapest International Documentary Festival (Wyróżnienie Specjalne)
"One Shot" 23rd International Short Film Festival (Nagroda dla najlepszego filmu)
WSZYSTKO MA ŻYĆ, reż. Tetiana Dorodnitsyna, Andrii Lytvynenko
ArtDocFest/Riga (Nagroda za najlepszą reżyserię)
International Documentary Film Festival of Mexico City DocsMX (Wyróżnienie Specjalne)
ZADŁUŻENI, reż. Andrzej Danis
Bogota Film Festival (Nagroda Mejor Corto Periodistico)
ZATAŃCZ ZE MNĄ, TATO, reż. Małgorzata Goździk
Krakowski Festiwal Filmowy (Wyróżnienie)
ŻEBY TYLKO NAS NIE ZNALEŹLI, reż. Maja Górczak
International Film Festival of Larissa "Art Fools" (Trzecia nagroda w Konkursie)